ԵՐԵՎԱՆ
ՀՀ ԿԲ -
  • USD - 483.94 դրամ +0,94 EUR - 512.2 դրամ +0,2 RUB - 7.88 դրամ +0,88 GBP - 595.54 դրամ +0,54
  • ՈՍԿԻ - 31 266,08 դրամ ԱՐԾԱԹ - 467,73 դրամ ՊԼԱՏԻՆ - 19 164,72 դրամ

Չինաստանը՝ մեր հարևանությամբ. շատ անելիք, զրո գործողություն

Մարտի 27-ին Չինաստանի և Իրանի միջև կնքվեց երակարաժամկետ երկկողմ համաձայնագիր: Վերջինս բավական խոշորամասշտաբ է ոչ միայն իր ժամկետներով, այլև՝ համագործակցության ընդրգկված ոլորտներով և նշված երկու երկրների երկկողմ, լայն տարածաշրջանի և յուրաքանչյուրի համար՝ աշխարհաքաղաքական ծանր կշռով:

 

Համաձայնագրի մասին

Չինաստանի և Իրանի արտգործնախարարների մեջև մարտի 27-ին կնքված համաձայանգիրն առաջիկա 25 տարիների համար նախատեսում է Չինաստանի կողմից իրանական տնտեսությունում 400 մլրդ դոլարի ներդրում:

Պայմանագրի բովանդականության մասին ինֆորմացիան շատ հպանցիկ է ներկայացված, այդ թվում ինչի պատճառով այն Իրանում արաժանացավ նաև քննադատությունների: Իրանի իշխանությունները, համաձայնագրի կնքմանն ընդառաջ խոստանում էին, որ հանրությունը տեղյակ կլինի բոլոր դետալներին:

Հայտնի է, որ համաձայնագիրը ենթադրելու է համագործակցություն տնտեսական և մշակութային հարաբերությունների զարգացման ուղղությամբ, ատոմային էներգետիկայի, երկաթուղային և նավահանգստային ենթակառուցվածքների,  ինչպես նաև այնպիսի ոչ ավանդական ոլորտներում, ինչպիսիք են՝ ռազմականն ու հետախուզությունը (ռազմական նշանակության տեխնոլոգիաների փոխանակություն):

Համաձայնագիրը, կողմերի գնահատականներով,  կնպտասի երկու երկրների երկկողմ հարաբերությունների զարգացմանն ու ամրապնդմանն, ինչպես նաև նրանցից յուրաքանչյուրի տնտեսությունների համար ծաղկման խթան կհանդիսանա:

Պայմանագիրը, որոշ շրջանակների կողմից, ստացավ անգամ «դարի համաձայնագիր» անվանումը:

 

Ծանոթ իրավիճակ…

Չինաստանի և Իրանի միջև այսօրինակ լայնամասշտաբ տնտեսական և այլ ոլորտներում համագործակցության հավանականության շուրջ առաջին զարգացումներին չենք ականատես լինում: Ըստ էության, մարտի 27-ի համաձայնագիրն ավելի վաղ եղած քննարկումների ու բանակցությունների ամրագրումն է:

Դեռևս 2016թ.-ին Իրանում ձևավորվել էին չինական աննախադեպ ներդրումների ներհոսքի մեծ սպասումներ: Այսօրվա համաձայնագրի շուրջ աշխատանքներն սկսվեցին հենց  այդ ժամանակ՝ Օբամայի կողմից Իրանի նկատմամբ պատժամիջոցների չեղարկումից հետո: Իրանական սպասելիքների նկատմամբ բուռն ոգևորությունը, սակայն շատ կարճ ժամանակահատվածում ընդմիջվեց, արդեն Թրամփի որոշմամբ Միջուկային գործարքից Միացյալ Նահանգների միակողմանիորեն դուրս գալով և Իրանի նկատմամբ ուղղակի և Իրանի հետ առևտրատնտեսական հարաբերությունների մեջ գտնվող այլ երկրների և  սուբյեկտների նկատմամբ՝ անուղղակի  նոր պատժամիջոցներ սահմանելուց հետո: Չինական սպասված փողը ոչ միայն չմտավ Իրան, այլև կրճատվեց Չինաստան-Իրան առևտրաշրջանառությունը:

Այսպես, Չինաստանի Առևտրի նախարարության տվյալներով, եթե 2017թ.-ին երկու երկրների առևտրաշրրջանառությունը կազմել է 37,18 մլդր դոլար, ապա 2018-ին այդ ցուցանիշը դարձել է 35,13 մլրդ դոլար, 2019թ.-ին՝ 23,3 մլրդ և 2021թ.-ին՝ 14,91 մլրդ դոլար: Երկկողմ առևտրաշրջանառության կրճատումն ակնհայտ է:

Միևնույն ժամանակ, Չինաստանը վերջին հինգ տարիների ընթացքում մեծացրել է իրանական նավթի գնման մակադրակը՝ դառնալով այս ոլորտում Իրանի առաջին գործընկերը: 2021 թ. հունվարին և  փետրվարին Չինաստանի կողմից ձեռքբերված իրանական նավթը հասել է ռեկորդային մակարդակի: Refinitiv Oil Research-ի տվյալներով վերջին 14 ամիսներին Չինաստանը ներկրել է 17,8 մլն տոննա իրանական նավթ:

Եվ այնուամենայնիվ, համաձայնագիրն արդեն փաստ է և նախորդիվ ներկայացվածը չի նվազեցնում կողմերից յուրաքանչյուրի սպասելիքները սպասվող համագործակցությունից:

Փորձենք ներկայացնել դրանք առանձին:

 

Չինաստան. Տնտեսական ընդարձակո՞ւմ, թե՞ գեոպոլիտիկա

 

Չինաստանի համար գերակա է «Մեկ գոտի, մեկ ճանապարհ» նախաձեռնությունը և դրա համատեքստում ենթակառուցվածքային բոլոր հնարավոր նախաձեռնությունները: Այդ իմաստով Հարավային Կովկասն, անշուշտ, Չինաստանի հատուկ ուշադրության կենտրոնում է: Հատկապես կարևորվում է Կասպից ծովը Սև ծովին միացնող ուղին, այդ թվում՝ Իրան-Հայաստան-Վրաստան երթուղին: Չինաստանի համար կարևոր ենթակառուցվածք է նաև Բաքու- Թբիլիսի –Կարս երթուղին: Այս ամենի շուրջ չինական հետաքրություններն ակտիվացել են հատկապես 44-օրյա պատերազմի ավարտից հետո, տարածաշրջանային ներկայիս վերաձևակերպումների համատեքստում: Խոսքը վերաբերում է նաև Նախիջևանը Ադրբեջանին կապող երթուղուն, ինչի շուրջ ադրբեջանական կողմից նախաձեռնողական ակտիվություն արդեն իսկ նկատվում է:

Մյուս կողմից, ընդդեմ «ընդհանուր հակառակորդի»՝ Միացյալ Նահանգների դեմ պայքարը կարող է լինել համաշխարհային առաջատար տնտեսության հավակնություններ ունեցող Չինաստանի ակտիվացումը Իրանի հետ հարաբերություններում:

Միևնույն ժամանակ, Պեկինը կփորձի հնարավորինս զգուշավոր լինել Հարավային Կովկասում՝ պայմանավորված ներկայումս այս տարածաշրջանում ՌԴ դերակատարության աճով և կրկին համընդհանուր հակառակորդի դեմ պայքարում այս պահին համախոհ ՌԴ-ի մոտ անհանգստություններ չառաջացնելու կարևորությամբ:

Այս ամենից զատ Չինաստանի համար մեծ նշանակություն ունի նաև իրանական զեղչված նավթի ձեռքբերման ծավալների մեծացումը:

 

Իրան. տնտեսության ապաարգելափակում

Իրանի շահագրգռությունը մի փոքր ավելի նեղ է, ի տարբերություն Չինաստանի: Տարիներ ի վեր գտնվելով ամերիկյան պատժամիջոցների տնտեսական հետևանքների ազդեցության ներքո, Իրանը դրանք շրջանցելու և հետևանքները մեղմելու ջատագով է:

Չինաստանի հետ երակարաժամկետ, առաջին հայացքից առավելապես տնտեսական բնույթի համաձայանգրի կնքումը կարող էր դիտարկվել ազդակ Միացյալ Նահանգներին, դադարեցնելու պատժամիջոցների կիրառումը: Փորձագիտական լայն շրջանակներն անգամ մարտի 27-ը դիտարկում են Բայդենի վարչակազմի կողմից Իրանի հետ միջուկային գործարքի բանակցություններին վերադարձի և արդեն իսկ որոշ պատժամիջոցների չեղարկման նախադրյալ: Ի դեպ, Չինաստանն ինքը բավական շահագրգիռ է իրանյան պատժամիջոցների չեղարկմանը, քանի որ դրանց անուղղակի հետևանքներին ենթարկվողներից էր, ընդհուպ մինչև Hauwei ընկերության հիմնադրի աղջկա տնային կալանքը Կանադայում: Չինաստանի շահագրգռությունն իրանական պատժամիջոցների չեղարկման, իհարկե, նաև պայմանավորված  է իրանական նավթի գործոնով:

Բացի սա Իրանի համար ևս 44-օրյա պատերազմից հետո տարածաշրջանում սպասվող փոփոխություններից դուրս չմնալու անհրաժեշտություն կա: Չինաստանի հետ համագործակցության հաստատումը, որն ըստ էության ամրապնդում է «Մեկ գոտի, մեկ ճանապարհ» նախաձեռնությունում  Իրանի դերատակարությունը, վերջինիս համար կարևոր էր՝ Ադրբեջանի և Թուրքիայի ենթակառուցվածքներով իրեն չշրջանցելու տեսանկյունից:  Այսինքն, այդ նախաձեռնությունում դերի մեծացումը ամրապնդում է նաև Իրանի դերակատարությունը տարածշրջանում:

Այս ուղղությամբ, Իրանն ակտիվ է ոչ միայն Չինաստանի հետ համագործակցությամբ: Հիշենք, որ այս տարվա փետրվարին, Մոսկվա կատարած այցից հետո Իրանի Խորհրդարանի խոսնակ Մոհամադ Բաղեր Ղալիբաֆը հայտարարել էր ԵԱՏՄ հետ մշտական անդամակցության շուրջ բանակցությունների առաջիկա մեկնարկի մասին:

Վերջերս էլ Իրանի նախագահի կողմից ամերիկյան պատժամիջոցների ամբողջական չեղարկման հավանականության մասին արված հայտարարությունը, որը ևս տարածաշրջանային համագործակցության մեսիջ կարելի է ընկալել:

 

Հայաստան. շատ անելիք, զրո գործողություն

Չինաստան-Իրան համագործակցությունը մեկն է տարածաշրջանային կտրուկ փոփոխություններից, որոնք հնարավոր հեռանկարների պատուհան են բացում նաև Հայաստանի համար:

Այս նախագծի ներքո Հայաստանը մեծ հետաքրքրություն է ներկայացնում Չինաստանի համար: Բավական է առանձնացնել միայն մեկ դրվագ, այն է՝ չինական «Մեկ գոտի, մեկ ճանապարհ» Իրան- Հայաստան- Վրաստան-ապա՝ Սև ծով ելք ապահովող երթուղին: Վերջինիս կողմից ազդակները քիչ չեն. թեկուզ հենց միայն Հայաստանում Չինաստանի դեսպանատունը՝ Եվրոպայում ամենամեծը, կամ մեծերից մեկը:

Մյուս կողմից Իրանից  եկող ազդակները, այդ թվում՝ ԵԱՏՄ հետ հարաբերությունների նոր հարթություն անցում կատարելու մասին: Հայաստանը ԵԱՏՄ լիիրավ անդամ է, Իրանի հետ ԵԱՏՄ ցամաքային միակ սահման ունեցողը: Այս ամենից զատ, Հայաստանը Իրան- ԵԱՏՄ համագործակցության բանակցությունների միջնորդի դերակատարություն ստանձնած և հաջողությամբ այն իրագործողն էր: 2018թ.-ին Իրան- ԵԱՏՄ ազատ առևտրի ժամանակավոր համաձայնագրի կայացման գործում՝ դերակատար: Այսօր արդեն Իրանի բարձրաստիճան պաշտոնյայի կողմից ԵԱՏՄ մշտական անդամակցության հավանականության մասին հայտարարությունից հետո Հայաստանն արդեն իսկ պետք է հանդես գար նախաձեռնողականությամբ: Մինչդեռ այդպիսիք այսօրվա քաղաքական իշխանության կողմից չեն երևում:

Տարածաշրջանում Հայաստանի հետ համագործակցության պատրաստակամության ազդակներ այս տարվա մարտին հնչեցրեց նաև Հնդկաստանը՝ Իրանում իր դեսպանի միջոցով: Խոսքը դեսպանի կողմից մատնանշված իրանական Չաբահար նավահանգիստը Հայաստանի տարածքով Եվրասիային ու Հելսինկիին միացնելու նպատակների մասին է: Այս ուղղությամբ ևս պատասխան ազդակ Հայաստանի կողմից չի երևում...

Փոխարենը, տարածաշրջանային վճռորոշ այս իրավիճակում Հայատանը բուռն ներքաղաքական պրոցեսում է: Իշխանությունն այս զարգացումներում հստակ ցուցադրեց իր համար առաջնային՝ վերարտադրման հարցը, այդ ազդակը հղելով ինչպես դեպի սեփական հանրություն, այնպես էլ՝ դեպի գործընկերներ…

այլ նյութեր այս թեմայով


Ամենաընթերցվածը

օրվա

շաբաթվա

ամսվա

Եղանակ
Երևան

Խոնավություն՝ %
Քամի՝ կմ/ժ
0 C°
 
16°  27° 
20.06.2021
17°  30° 
21.06.2021
Հարցում

Կարո՞ղ են արտահերթ ընտրությունները Հայաստանում ստեղծված ճգնաժամից դուրս գալու ելք հանդիսանալ: