Արաբական մամուլը՝ Սիրիայում և Լիբանանում մեկնարկած Հայոց ցեղասպանության 100-րդ տարելիցի միջոցառումների մասին

• 04.02.2015, 16:45
•  Մերձավոր Արևելք,  Աշխարհ,  Սփյուռք

Հայոց ցեղասպանության 100-րդ տարելիցի համահայկական հռչակագրի հրապարակումից հետո աշխարհի տարբեր երկրներում մեկնարկել են Հայոց ցեղասպանության 100-րդ տարելիցին նվիրված միջոցառումները: Ինչպես հայտնում է ՀՀ ԱԳՆ մամլո ծառայությունը, հունվարի 31-ից փետրվարի 1-ը Բեյրութի Հայկազյան համալսարանում կայացավ «Հայոց ցեղասպանության հարյուրամյակ. հետևանքներ և առաջադրանքներ» խորագրով գիտաժողովը: Այն կազմակերպվել էր Հայոց ցեղասպանության 100-րդ տարելիցի Լիբանանի կենտրոնական մարմնի և Հայկազյան համալսարանի նախաձեռնությամբ:

Գիտաժողովի աշխատանքներին մասնակցեցին Լիբանանում ՀՀ դեսպան Աշոտ Քոչարյանը, Լիբանանի խորհրդարանի անդամներ, պաշտոնյաներ, գիտնականներ, մտավորականներ, հասարակական կազմակերպությունների և լրատվամիջոցների ներկայացուցիչներ: Հրավիրված էին բանախոսներ Հայաստանից, Լիբանանից և Թուրքիայից: Ներկաներին իր ողջույնի խոսքը փոխանցեց Հայկազյան համալսարանի նախագահ, վերապատվելի դոկտոր Փոլ Հայդոստյանը: Հայոց ցեղասպանության 100-ամյակի Լիբանանի կենտրոնական մարմնի անունից ելույթ ունեցավ «Ազդակ» օրաթերթի գլխավոր խմբագիր Շահան Գանդահարյանը:
Առաջին օրվա բանախոսն էր Լիբանանի համալսարանի գրականության, հումանիտար և սոցիալական գիտությունների դոկտորական դպրոցի պրոֆեսոր Մասուդ Դահերը:

Հայոց ցեղասպանության թանգարան-ինստիտուտի փոխտնօրեն Սուրեն Մանուկյանն անդրադարձավ Հայոց ցեղասպանության ժողովրդագրական, մշակութային, հոգեբանական, աշխարհագրական, տնտեսական և քաղաքական հետևանքներին, իսկ ՀՀ Սահմանադրական դատարանի ավագ խորհրդատու Վլադիմիր Վարդանյանը՝ միջազգային իրավունքի շրջանակներում Հայոց ցեղասպանության հետևանքների վերացման խնդրին:
Գիտաժողովի երկրորդ օրը ելույթներով հանդես եկան Հայոց ցեղասպանությանը նվիրված մի շարք աշխատությունների հեղինակներ դոկտոր Զավեն Մսըրլյանը և դոկտոր Սալեհ Զահրեդդինը: ՀՀ ԱԳՆ սահմանակից երկրների վարչության պետ Արսեն Ավագյանը ներկայացրեց հայ-թուրքական հարաբերությունները 1991-2014 թթ.-ին, ելույթով հանդես եկավ նաև լրագրող Թաթուլ Հակոբյանը: Եզրափակիչ ելույթներում Ստամբուլի Բիլքի համալսարանի պատմության բաժնի վարիչ Բյուլենթ Բիլմեզն անդրադարձավ 1923-2014 թթ. փոքրամասնությունների հանդեպ Թուրքիայի Հանրապետության որդեգրած կեցվածքին, իսկ ազգագրագետ Հրանուշ Խառատյանը՝ ժամանակակից Թուրքիայում հայերի կարգավիճակին ու իսլամացված հայերի խնդրին:

Սիրիայում ևս մեկնարկել են Հայոց ցեղասպանության 100-րդ տարելիցին նվիրված միջոցառումները: Փետրվարի 3-ին Դամասկոսի Ալ-Ասադի Ազգային գրադարանի սրահում տեղի ունեցավ Սիրիայում ՀՀ դեսպան, պատմական գիտությունների դոկտոր Արշակ Փոլադյանի` «Ականատեսների հուշերը Հայոց ցեղասպանության մասին Օսմանյան կայսրությունում» արաբերեն լեզվով գրքի շնորհանդեսը: Միջոցառումը կազմակերպել էր Սիրիայում Հայոց ցեղասպանության 100-րդ տարելիցի միջոցառումների հանձնաժողովը` Սիրիայի մշակույթի նախարար Իսաամ ալ-Խալիլի հովանավորությամբ: Միջոցառմանը ներկա էին սիրիական կառավարության բազմաթիվ բարձրաստիճան պաշտոնայներ, այդ թվում մշակույթի նախարարը, Սիրիայի նախագահի խորհրդական Մուհսեն Բիլալը և այլն:

Միջոցառման ընթացքում հնչեցին բազմաթիվ ելույթներ, որոնցում անդրադարձ կատարվեց գրքի բովանդակությանը, ինչպես նաև շեշտվեց աշխատության կարևորությունը արաբական աշխարհում Հայոց ցեղասպանության վերաբերյալ իրազեկվածության բարձրացման գործում: Նշենք, որ Արշակ Փոլադյանի` «Ականատեսների հուշերը Հայոց ցեղասպանության մասին Օսմանյան կայսրությունում» գիրքն արաբ ընթերցողին է ներկայացնում երեք ականատեսների` սիրիացի փաստաբան Ֆայեզ Ղուսեյնի, թուրք պաշտոնյա Նայիմ բեյի և ասորի հոգևորական, մտավորական հայր Իսհակ Արմալե ալ-Սուրիանիի հուշերը: Հենվելով Մեծ Եղեռնի վերաբերյալ արաբերեն և այլ լեզուներով հրատարակված ուսումնասիրությունների և ականատեսների վկայությունների վրա` հեղինակն անդրադարձ է կատարում նաև Օսմանյան հասարակությունում հայերի դերին ու գործունեությանը, Հայկական հարցի միջազգայնացմանը և Օսմանյան կայսրության կողմից որդեգրված պանթուրքիստական քաղաքականության ենթատեքստում հայ ժողովրդի դիմադրության շարժմանը:

Շնորհանդեսը լայնորեն լուսաբանվեց Սիրիայի զանգվածային լրատվական միջոցների կողմից: Մասնավորապես, Սիրիական լրատվական SANA գործակալությունը, ներկայացնելով Դամասկոսում Արշակ Փոլադյանի գրքի շնորհանդեսը՝ նշում է, որ միջոցառմանը ներկա էին մշակույթի, ԶԼՄ-ների և կրոնների տասնյակ նշանավոր գործիչներ: «Գրքում հեղինակը ներկայացնում է այդ տարիների սարսափելի իրադարձությունների մասին 3 ականատեսների ապացույցները և բազմաթիվ փաստագրական նյութեր, որոնք վկայում են հայերի նկատմամբ oսմանյան իշխանությունների գործած հանցանքների մասին», - ասվում է սիրիական գործակալության հաղորդագրության մեջ: «Արշակ Փոլադյանն իր ներածական խոսքում հաստատեց, որ չնայած հազարավոր փաստաթղթերի ապացույցներին՝ 100 տարի շարունակ Թուրքիայի բոլոր կառավարությունները հրաժարվել են ընդունել և դատապարտել Օսմանյան կայսրության իշխանությունների գործած Ցեղասպանությունը հայերի նկատմամբ, որի հետևանքով ավելի քան 1,5 միլիոն հայեր զոհվեցին»:

SANA-ն նաև հայտնում է, որ միջոցառումը սկսվել է «Օսմանյան մեծ կոտորած» սիրիական վավերագրական ֆիմի ցուցադրությամբ, որը լույս է սփռում 1915 թվականին հայերի նկատմամբ թուրքական իշխանությունների գործած վայրագությունների վրա: «Թուրքիայի իշխանություններն արդարացնում են դա Առաջին համաշխարհային պատերազմի իրադարձություններով և Ռուսական կայսրության կազմի մեջ հայերի մտնելով, սակայն իրականում հայերի Ցեղասպանությունը պատերազմից շատ ավելի առաջ է սկսվել՝ տևելով գրեթե 30 տարի՝ 1894-ից մինչև 1923 թվականները»: